Voelen, niet voeden

Waarom angst, woede en verdriet zelden het echte probleem zijn

Iemand zegt iets waar we van schrikken of doet iets wat we niet prettig vinden. Of mensen reageren totaal anders dan we hadden verwacht. En razendsnel zitten we in een verhaal, waarin we anderen tot hoofdpersoon maken:

Oh fuck, wat zegt ze nou? Ze vindt me natuurlijk een enorme stomme koe. Die gaat vast niet met mij willen samenwerken.

Of: Ja hoor, heb je hem weer met zijn betweterij. Hij moet ook altijd het laatste woord hebben. Wanneer luistert hij nou eens een keer naar mij?

Of: Als zij dat anders hadden gedaan, had ik hier niet zo zitten te janken.

Wanneer er buiten ons iets gebeurt dat ons raakt, gebeurt er vrijwel onmiddellijk ook iets van binnen. We zijn bang, boos of verdrietig. En in plaats van dat gevoel helemaal toe te staan, komt ons hoofd ertussen met een mening of een oordeel.

Wat doen we met die emotie?

Er zijn emoties die we liever niet willen voelen; we willen er het liefst zo snel mogelijk vanaf. Angst is lastig. Woede is ongemakkelijk. Verdriet is vaak nog ongemakkelijker.

Maar die emoties zijn er niet voor niets, ze komen ons iets vertellen. Angst zegt iets over wat we als bedreigend ervaren. Woede heeft vaak te maken met een grens. Verdriet herinnert ons aan wat we zijn kwijtgeraakt of nooit hebben gehad. Allemaal emoties met een boodschap die gevoeld willen worden.

Dat klinkt simpel, maar dat is het niet altijd. Voelen is namelijk iets anders dan erover nadenken. En nadenken, dat doen we maar al te graag. Voelen is waarnemen. Voelen is: mijn maag trekt samen en mijn keel knijpt dicht. Voelen is: ik ervaar onrust in mijn lijf. De kunst is dan om daarmee te zijn en verder niets te doen. Niet te verklaren. Niet op te lossen. Niet weg te duwen. Maar blijven met wat er is.

De emotie zelf is vaak niet het probleem; dat is alles wat we erover denken. Stel, er is boosheid. En dan komen de gedachten:
Hij laat mij altijd de problemen oplossen. Jij luistert nooit. Zij hebben totaal geen respect voor mij.
Binnen de kortste keren ben je de woede aan het voeden met een verhaal dat je jezelf vertelt.
Hetzelfde gebeurt met verdriet: Hij begrijpt mij niet. Zij laat mij altijd in de steek wanneer ik haar nodig heb. Zie je wel, niemand zit op mij te wachten.
En met angst: Straks vinden ze me incompetent. Dit gaat nooit lukken, ik kan dit helemaal niet. Als ik dit doe, gaat het vast mis.

Met onze eigen gedachten vergroten we de emotie en wakkeren haar aan. We voorzien onze angst, boosheid en verdriet steeds van nieuwe brandstof.

Voelen, niet voeden

Herkauwen is iets anders dan voelen

Je hebt vast wel eens een gesprek gehad dat niet lekker liep. En misschien herken je dan ook dat je een uur of een dag later nog steeds met het gesprek in je hoofd zit. Je bedenkt wat je beter had kunnen zeggen of doen, je analyseert de reacties van de ander. Misschien vertel je het aan een vriend of vriendin en dan vertel je het nog een keer aan iemand anders. Je probeert te begrijpen waarom de ander zo deed. Je denkt dat je bezig bent met het verwerken van wat er gebeurde. Maar ben je aan het voelen of ben je aan het herkauwen?

Voelen brengt je terug naar wat er in je lijf gebeurt. Het laat de emotie bewegen. Herkauwen houdt je in het verhaal dat je jezelf vertelt, het voedt je emoties en zet ze juist vast. Het is in zo’n situatie handig om je af te vragen: ben ik aan het voelen of aan het voeden?

De ander is niet onschuldig

Ik zeg hiermee niet dat wat er in dat moment gebeurt niets te betekenen heeft. Mensen zijn nou eenmaal niet altijd aardig, beleefd of behulpzaam. Wanneer iemand een rotopmerking maakt of je afbrandt of je niet serieus neemt, is wat jij voelt niet alleen jouw probleem.

Als iemand je slecht behandelt, is die persoon verantwoordelijk voor zijn of haar gedrag. Als iemand een grens overgaat, kun je dat kenbaar maken. Als iemand iets doet wat niet oké is, hoef je daar niet eerst een jeugdherinnering bij te zoeken en het erbij te laten zitten.

Maar het gedrag van de ander is ook niet het enige probleem. Er zijn twee vragen die tegelijkertijd spelen. Wat deed de ander? En waarom raakt mij dit zo? De eerste vraag gaat over de verantwoordelijkheid van de ander en waar je die ter verantwoording kunt roepen. De tweede vraag gaat over jezelf en de wens om de heftigheid van je emotie beter te willen begrijpen. Jezelf beter willen begrijpen houdt dus niet in dat je de ander vrij moet pleiten. Beter begrijpen wat er in jou gebeurt maakt het soms wel makkelijker om aan te geven wat het met je doet en voor jezelf op te komen.

Wat raakt me zo?

Er gebeuren soms dingen waar je lange tijd over door blijft malen. Er wordt je iets geweigerd en je voelt je afgewezen. Iemand is kritisch en je voelt je veroordeeld. Je merkt op dat iemand zich terugtrekt en je ervaart paniek. Iemand maakt een rotopmerking en je wordt buitenproportioneel boos. Die gevoelens kunnen uren- en soms ook dagenlang bij je blijven.

Wanneer er iets in je wordt geraakt en je kunt het niet loslaten, is er vaak meer aan de hand dan alleen de aanleiding. Er zit nog iets onder. ‘Iets’ dat je systeem kent van vroeger. Bijvoorbeeld een herinnering aan een eerdere relatie of aan het gezin waarin je opgroeide. Je reactie kan te maken hebben met een periode waarin je je moest aanpassen, stilhouden, bewijzen of juist heel erg alert moet zijn op de stemmingen van een ander.

Die herinneringen spelen vaak onbewust op de achtergrond. Je denkt niet Oh ja, mijn vader deed dat ook altijd of Mijn juf in groep 4 had ook nooit een goed woord voor mij over. Je lichaam en je emotionele systeem herkennen iets zonder dat je het doorhebt. Daarom kan iets dat relatief klein is opeens zo groot voelen. Je reageert dan op het verleden, niet op het huidige moment.

Alleen maar voelen is niet altijd einde verhaal

Soms kan het voldoende zijn om de emotie helemaal door je heen te laten gaan en dan is het klaar. Het kan ook dat je merkt dat een bepaalde reactie steeds maar terugkomt. Bijvoorbeeld dat je bij kritiek altijd dichtklapt of dat je je dan heel snel afgewezen voelt. Of dat je je steeds enorm opwindt over hetzelfde gedrag of dat je in relaties altijd bang bent dat de ander weggaat.

Dan is de vraag: waarom raakt mij dit steeds zo? relevant.

Waar ken ik dit gevoel van? Wat is hier precies zo pijnlijk en waar herinnert het me aan? Wat ben ik ooit gaan geloven over liefde, afwijzing, veiligheid, grenzen of mijn eigenwaarde?

Dat zijn geen vragen die zich direct laten beantwoorden. We weten soms niet waarom we zo heftig reageren, omdat de oorzaken niet bewust zijn opgeslagen. We merken wel dat we reageren en dat kan het begin van het onderzoek zijn.

Samenvattend

  • Doorvoel de emotie. Met de aandacht naar je lijf, waarnemen wat er gebeurt en erbij blijven. Net zo lang tot het trillen, het huilen, het schreeuwen of de kramp wegtrekt. Vertrouw er maar op dat dat vroeg of laat gebeurt. Je blijft je echt niet altijd zo voelen.

  • Voed de emotie niet met een verhaal. Geen eindeloze analyses, geen twintig replays, geen argumenten verzamelen waarom jouw gevoel terecht is.

  • En als een emotie steeds terugkomt of steeds buitenproportioneel heftig voelt, is dat een uitnodiging om nieuwsgierig te zijn: Wat wordt hier eigenlijk geraakt?

Wanneer je ze niet uit elkaar trekt, zorgen deze dingen voor een warboel in je hoofd: wat er feitelijk gebeurt, wat de ander doet, jouw reactie en wat er van vroeger in meeklinkt. Het zijn drie aparte vragen: Wat voel ik? Wat is van de ander? Waar ken ik dit nog meer van?

Ze vragen niet altijd alle drie om een antwoord. Soms trekt het gevoel weg als je het hebt doorvoeld en kun je, als de emotie is bedaard, de ander aanspreken op diens gedrag. En wanneer iets terug blijft komen, is het uit elkaar trekken van emotie, verhaal en verleden een manier om niet iedere keer hetzelfde in jezelf tegen te komen.

Bewust van je Padje direct in je mail?

Schrijf je in op mijn Substackaccount om mijn verhalen wekelijkse te ontvangen. Krijg je ook nog een leuk welkomstcadeautje: het werkblad Onbewuste patronen. Om te ontdekken wat jouw leven stuurt zonder dat je het wist.

Ken je iemand die dit ook interessant zou vinden? Deel Bewust van je Padje met een vriend of vriendin.

fout: De inhoud van deze website is beschermd.