Kunnen ontvangen

Over ongemak en wat er tussen mensen gebeurt

Hij vertelt me dat hij altijd met veel plezier mijn Substackposts leest; dat ze goed geschreven zijn en dat hij er veel aan heeft. Een mooi compliment. Maar voordat het goed en wel binnen kan komen, bewegen mijn schouders alsof ik het af wil schudden en verschijnt er een ongemakkelijke glimlach op mijn gezicht. Snel stel ik een vraag, zodat het gesprek terug is bij hem. Het compliment ligt nog tussen ons in; ik heb het niet bij mij laten landen.

Dat gaat soms zo snel en ongemerkt, dat ik het pas achteraf doorheb. 

Kun jij een compliment of hulp ontvangen?

Geven is overzichtelijk

Wanneer we iets geven, bepalen we wat, hoeveel en wanneer. We zijn degene die iets te bieden heeft en daar hebben we controle over. Bij ontvangen is het anders: we kunnen het niet sturen en als we er op dat moment ook niets tegenover kunnen zetten kan dat ons een gevoel van afhankelijkheid geven.

Het klinkt zo eenvoudig: we hoeven alleen maar aan te nemen wat de ander ons geeft. Verder niets. We hoeven niets op te lossen, niets terug te geven, niets in evenwicht te brengen. Maar eenvoudig is het blijkbaar niet.

Zichtbaar zijn

Een compliment krijgen is gezien worden. We kunnen tevreden zijn over wat we doen, maar dat een ander het waardeert, is soms verrassend. En ongemakkelijk. Want zolang we dat alleen zelf vinden, blijft het privé. Zodra iemand het hardop zegt, is het zichtbaar.

We kennen de regel allemaal: doe maar gewoon, dan doe je al gek genoeg. Maak je niet groter dan je bent. Steek je kop niet boven het maaiveld. Niemand hoeft het uit te spreken; het is onderdeel van de Nederlandse cultuur. En die regel werkt beschermend. Wie niet opvalt, hoort erbij. Wie zich bescheiden opstelt, loopt in ieder geval niet naast haar schoenen.

Zo’n compliment zet ons dan ineens in het zonnetje. Iemand verwoordt wat wij stilletjes van onszelf vinden. Bedanken en aannemen voelt bijna als opscheppen, alsof we daarmee zeggen: ja, ik vind mezelf ook geweldig. Dus leggen we het naast ons neer, glimlachen en brengen het gesprek snel terug bij de ander. Dan doen we weer gewoon, volgens de regel.

In het krijt

Een laag dieper kan de overtuiging liggen dat we iets eerst moeten verdienen. We mogen pas iets krijgen als we genoeg hebben gedaan. We verdienen pas aandacht als we er iets voor terug kunnen geven.

Het is een soort onzichtbare boekhouding. Een gunst, een cadeau, een compliment betekent dan dat we bij iemand in het krijt komen te staan. Die schuld moet zo snel mogelijk worden afbetaald, het liefst met een beetje extra, zodat de balans aan onze kant weer in de plus staat. Zolang we niets hebben teruggedaan, blijft het gevoel dat we vroeg of laat de rekening gepresenteerd krijgen.

Als we altijd geven, hoeven we nooit rood te staan. Dat voelt veilig. Maar soms is er helemaal geen rekening en wil iemand gewoon iets geven.

De sterke en de onafhankelijke

Zolang we degene zijn die geeft, weten we wat onze plek is. We weten wat we kunnen bijdragen en waar we van waarde zijn. Maar als iemand iets voor ons doet, verandert de verhouding. Dan zijn we zelf degene die iets nodig heeft of die iets krijgt.

Vooral bij mensen die gewend zijn om te regelen, op te vangen en overzicht te houden, kan ontvangen voelen als het tonen van zwakte of als het kwijtraken van een plek. Want wie zijn we wanneer we niet de gever zijn?

Geven is soms ook een manier om niet afhankelijk te hoeven zijn. Zolang we geven, hoeven we niet te voelen hoe het is om zelf iets nodig te hebben. We hoeven niet te wachten tot er iemand voor ons is, met de kans dat we ontdekken dat er niemand is.

Ten diepste gaat het om de angst dat mensen ons zullen laten vallen. Dat ze ons lastig vinden en vertrekken. Dat we alleen zijn en het alleen moeten doen. Dat we worden afgewezen wanneer we onze kwetsbaarheid laten zien. Terwijl kwetsbaarheid tonen nou juist tot diepere verbinding kan leiden.

Wat er tussen gever en ontvanger gebeurt

Er is in dit hele verhaal nog een aspect dat ik lang over het hoofd heb gezien. Een compliment wegwuiven is misschien bang zijn dat we voor opschepper worden uitgemaakt. Ondersteuning afhouden is een ander niet willen belasten. Geen hulp vragen is geen rekening willen riskeren. Het gaat steeds over ons eigen ongemak, dat we zo snel mogelijk proberen op te lossen door alles zelf te doen en niet te ontvangen. Maar de ander is er ook.

Die wil iets geven, ziet wat we nodig hebben, voelt de behoefte om te helpen. En daar is dan geen ruimte voor. Wat betekent dat voor de ander? Die voelt zich misschien afgewezen, of denkt dat het gebaar niet nodig was of onwelkom. Hoe dat voor die ander is, kunnen we niet invullen, feit blijft dat er geen ruimte was om te geven.

Ontvangen is dus geen passief eenrichtingsverkeer. Het is onderdeel van een beweging tussen twee mensen. Wanneer we iets ontvangen, geven we de ander de ervaring dat het aankomt en dat het ertoe doet. Dat het wordt gewaardeerd, zonder dat we het groter maken dan het is. Wanneer we het uit automatisme weigeren, staan we allebei met lege handen.

En er is nog iets. Wie alleen de zorgzame, sterke kant van zichzelf laat zien, blijft voor anderen deels onbekend. We houden onze vermoeidheid, onze verlangens en wat we zelf nodig hebben verborgen. Mensen leren ons dan vooral kennen als sterke, onafhankelijke gever. Wij zijn er voor hen, maar zij weten niet goed hoe ze er voor ons kunnen zijn. Wanneer we onszelf niet helemaal laten zien, worden onze kracht en onafhankelijkheid een beperking in onze relaties.

Niet alles aannemen

Laten we van ontvangen geen nieuwe verplichting maken. Stel je voor dat we vanaf nu ieder compliment dankbaar aannemen, alle hulp toelaten en iedere uitgestoken hand met een volmondig ja aangrijpen. Daar moeten we niet aan denken en het is ook niet wat ik bedoel. Het is helemaal oké om iets te weigeren. Wanneer we het niet willen, wanneer het niet bij ons past of wanneer we er gewoon zelf voor willen zorgen.

Maar er is een verschil. We kunnen iets afwijzen omdat we het niet willen. En we kunnen iets afwijzen omdat we niet kunnen verdragen dat we het krijgen. Het is belangrijk om dat verschil te leren kennen, want daar zit de ruimte om te kiezen.

Dat verschil leren we kennen door op te merken wat er in de eerste seconde gebeurt. Is er de neiging om het compliment te relativeren? Is er een impuls om meteen iets terug te doen? Denken we dat het te veel is, dat we het niet verdienen, dat we de ander iets verschuldigd zijn?

We kunnen proberen het automatisme te betrappen en dan even de tijd nemen om te besluiten wat we ermee willen doen. Meegaan met de reflex of iets anders?

Moeite met ontvangen herkennen

In de loop van de jaren ben ik beter geworden in ontvangen. Het zou mooi zijn als ik een duidelijk omslagpunt kon aanwijzen, hét moment waarop alles anders werd. Dat was er niet. Wel weet ik waar het begon: bij het ontdekken van de overtuiging Ik moet het alleen doen.

Sinds ik die overtuiging heb losgelaten, kan ik makkelijker om hulp vragen. En die hulp ook aannemen, zonder meteen te denken dat ik er iets voor terug moet doen. Ik kan een compliment vaker binnen laten komen zonder dat mijn innerlijke criticus gaat roepen dat het allemaal niet zoveel voorstelt.

Als ik zoek naar wat er is veranderd, kom ik uit bij een groeiend gevoel van veiligheid in mezelf en meer vertrouwen in de ander. Dat iemand die iets geeft, dat meent. Dat er niet ergens een rekening klaarligt. Dat mensen niet vertrekken wanneer ik laat zien dat ik iets nodig heb.

Het lukt niet altijd. Het compliment uit het begin van dit stuk heb ik ook van me afgeschud. Het verschil met vroeger is dat ik de moeite met ontvangen herken. Soms terwijl het gebeurt, soms pas achteraf. Maar steeds vaker kan ik de hulp of het compliment laten landen. Dat is fijn voor mezelf en voor degene die het geeft.

 

Bewust van je Padje direct in je mail?

Schrijf je in op mijn Substackaccount om mijn verhalen wekelijkse te ontvangen. Krijg je ook nog een leuk welkomstcadeautje: het werkblad Onbewuste patronen. Om te ontdekken wat jouw leven stuurt zonder dat je het wist.

Ken je iemand die dit ook interessant zou vinden? Deel Bewust van je Padje met een vriend of vriendin.

fout: De inhoud van deze website is beschermd.